به مناسب گرامیداشت مقام معلم

(( معلم ))

شعری از حجت الله سمیع زاده

 

معلم ای سفیر عشق

ای قاموس علم و مظهر ایثار

چه گویم در رسایت من

که خود

هر واژه ایثار و عشق و مجد را مانی

معلم

ای سفیر عشق

ای گلواژه ایثار

***

اگر شمعت بنامم من

عبث گفتم

تو ایثارت فراتر از حریم شمع می باشد

اگر در تار و پودت شعله ایثار می سوزد

و یا چون شمع در ظلمت

وجودت جمله می سوزد که قلبی را برافروزی

و جمعی را زعلمت روشنی بخشی

ولی والاتر از شمعی

چرا که شمع می سوزد

و بزمی را زنورش نور می بخشد

ولی هرچند کز نورش

به بزمی بیشتر بخشد

فنا و نیستی را زودتر بر خویش می بیند

ولی تو

هر چه از علمت

به جمعی بیشتر بخشی

شوی عالم

و بر علمت فزون گردد

چه نامم نام تو ای عشق

ای گلواژه ایثار

...

لطفا بر روي ادامه مطلب كليك كنيد

سخنراني در باب شاخه اي از علوم پايه ( شيمي)

متن سخنراني اميد نوروزي عضو  هيات علمي دانشگاه آزاد و انجمن اهل قلم كهگيلويه در دبيرستان شبانه روزي بنت الهدي به مناسبت هفته مشاغل

پنج شنبه ۵/۲/۸۷

شيمي علمي است از مجموعه علوم طبيعي (تجربي) كه مفاهيم اوليه و مقدمات آن را در دوران ابتدائي و راهنمايي و دبيرستان خوانديد و مي خوانيد. علوم طبيعي شاخه هاي ديگري نيز دارد مثل: فيزيك ، زيست شناسي و زمين شناسي. فصل مشترك مهم آنها اين است كه همه به طبيعت مي پردازند. طبيعت هم مجموعه اي است از ما انسانها و هر آنچه در پيرامون ماوجود دارد. البته يك چيز ديگر نيز در كنار مواد طبيعت وجود دارد و آن نور است. نور، ماده نيست و متشكل از موج هايي حامل انرژي است كه به آنها امواج الكترومغناطيس مي گويند. كنار هم بودن ماده و نور بسيار جالب و آگاهانه است چرا كه تا نوري نباشد شناختي از اين ماده جهان حاصل نخواهد شد. تمام اطلاعات ما از كوچكترين جزء سازنده ماده جهان، يعني اتمها، تا بزرگترين مواد موجود در جهان يعني خورشيد ها و ستارگان بزرگ پيكركهكشانهاي ديگر، كه ميلياردها سال نوري با ما فاصله دارند، از طريق نور به ما رسيده است. گويي اطلاعات سوار بر امواج نور، رقص كنان به سوي ما مي آيند.

شيمي علم شناخت مواد است. علم بر همكنش ماده و نور هم هست. البته همه شاخه هاي علوم طبيعي به ماده مي پردازند. اما نوع نگاه آنها تا حدي متفاوت است. در ضمن مرزكشي در علوم كار آساني نيست. نمي توان مثل مرزهای سياسي و جغرافي كشورها ، علوم را مرزبندي كرد ولي به دليل وسعت دامنه علوم طبيعي و براي راحتي كار ناچار به مرزبندي ، ولو به صورت غير شفاف و قراردادي ، هستيم. در واقع شاخه هاي علوم همديگر را مي پوشانند و به همين دليل است كه علوم ميان رشته اي به وجود آمدند. براي مثال بيوشيمي مرز ميان شيمي و بيولوژي (زيست شناسي)، ژئوشيمي مرز ميان شيمي و ژئولوژي (زمين شناسي) و شيمي فيزيك  (physical chemistry) مرز ميان شيمي و فيزيك است. اين توضيحات نشان مي دهند كه ارائه يك تعريف شفاف و جامع از شيمي تقريبا كاري غير ممكن است. ولي به هر حال بايد تكليف را روشن كرد. ما در تعريف خود، علم شيمي را علم بررسي ساختار، خواص ، تغييرات و كاربرد مواد مي ناميم.

پس شيميدان مواد طبيعت را بررسي مفصل مي كند. لازم به ذكر است كه همه مواد شناخته شده، در طبيعت وجود ندارند و بسياري از آنها مصنوعي يا سنتزي هستند. كه اين سنتز مواد، خود بخش مهمي از علم شيمي است. تا حالا ميليونها ماده شناخته شده است. براي اينكه اين مواد، ساده تر بررسي شوند بايد تقسيم بندي شوند. اين مواد را دو دسته مي كنند: مواد آلي و مواد معدني. اين تقسيم بندي بخش زيادي از مشكلات بررسي دقيق مواد را حل كرده است. مواد آلي تركيباتي هستند كه عنصر اصلي آنها كربن است. حدود چهارده ميليون تركيب آلي تا حالا شناخته شده است. بررسي شيمي اين مواد شاخه اي در شيمي را بوجود مي آورد به نام شيمي آلي. مواد معدني،  تركيبات حدود صد عنصر ديگر است. تا حالا نزديك به نيم ميليون تركيب معدني شناخته شده است. بررسي شيمي اين تركيبات معدني، شاخه شيمي معدني را بوجود مي آورد. اين كه چرا تركيبات آلي بسيار بيشتر از تركيبات معدني است و  اين كه كربن چگونه اين بار عظيم را به تنهايي بر دوش دارد، خود داستان مفصلي است كه در شيمي آلي بيان مي شود. اما مسئله ديگري هنوز وجود دارد : مواد در طبيعت به صورت خالص يافت نمي شوند. آنها در كنار هم و به صورت مخلوط موجودند. بنابراين براي بررسي بايد خالص شوند. مخلوط براي تفكيك به اجزاي سازنده بايد تجزيه شود. تجزيه مخلوطها گهگاهي كار فوق العاده پيچيده اي است و نياز به متد هاي عجيب و غريب دارد. اينجاست كه شيمي تجزيه ( آنالتيك ) سر بلند مي كند. شيمي تجزيه شامل روش هاي قدرتمندي است كه تجزيه مخلوطها را به طور معجزه آسا انجام مي دهند. گاهي در تجزيه خلوص 99/99 نيز كافي نيست. 9 هاي ديگر بايد اضافه شوند. همه نخاله ها بايد بيرون كشيده شوند تا ماده، مطلوب ما گردد و به كارمان آيد.

سنتز مواد و جدا سازي و خالص سازي مواد، در بيشتر مواقع، نيازمند انجام واكنش هاي شيميايي است. واكنش هاي شيميايي قلب تپنده شيمي هستند و بدون آنها علم شيمي به چيزي نيز نمي ارزد. اين واكنش ها از اصول و قوانيني تبعيت مي كنند: قانون پايستگي جرم ، قانون پايستگي انرژي ، قوانين حاكم بر تعادلات ، قوانين حاكم بر سنتيك و .... مبحثي جديد را در شيمي بوجود مي آورند به نام شيمي فيزيك. شيمي فيزيك دانش بكار گيري قوانين فيزيكي ، به زبان رياضي ، در واكنش هاي شيميايي است.

مجموعه اين مباحث ( شيمي آلي ، معدني ، تجزيه و فيزيك ) شيمي محض (pure chemistry) نام دارد. شيمي محض شامل بررسي بنيادي و همه جانبه ماده است.كشف و استخراج مواد، سنتز آنها ، تقسيم بندي آنها جستجوي قوانين حاكم بر مواد و واكنشهاي آنها و ... همه متعلقات شيمي محض هستند. ولي اين همه شيمي نيست.

بشر به دو دليل سراغ طبيعت مي رود: ا) ارضاي حس كنجكاوي و ماجراجويي خود. ۲) استفاده از طبيعت و نيروهايش براي بالا بردن سطح زندگي خود. بشر مي خواهد سوار بر طبيعت شود و طبيعت را برده و مقهور خود سازد. بنابراين بايد ثمرات دانش خود در مورد طبيعت را در زندگي لمس كند. او محكوم به زندگي مطابق ميل خود است. بايد در رفاه باشد. اين جاست كه علوم بايد كاربردي شوند.

همه علوم طبيعي محض زمينه ساز تولد همزاد كاربردي خود هستند. زيست شناسي محض در قالب پزشكي كاربرد پيدا مي كند ، فيزيك محض به فرم انواعي از مهندسي ها مثل الكترونيك ، كامپيوتر ، مكانيك ، عمران و... كاربردي مي شود. زمين شناسي محض در قالب مهندسي زمين شناسي و شيمي در قالب انواعي از مهندسي ها مثل اكتشاف و استخراج نفت ، پالايش ، پترو شيمي و پليمر ، صنايع غذايي و .... خود را در معرض عموم بشر قرار مي دهند.

اهميت علم شيمي:

كاربردهاي علم شيمي و آثار و بركات آن تقريبا در همه عرصه هاي زندگي قابل مشاهده است. ولي اين جا به دو نكته مهم مي پردازم:

۱- كمك به پرده دريدن از اسرار و رازهاي نهفته در كتاب قطور طبيعت، كه صفحات اول و آخر آن گم شده اند. صفحات مياني بايد رمزگشايي و صفحات آغازين و آخرين آن بايد نوشته شوند. علم شيمي در مورد آغاز حيات در كره زمين، به كمك زيست شناسي ، اطلاعات با ارزشي را تقديم مشتاقان طبيعت كرده است.

۲- علم شيمي و پيشرفت هاي روزافزون آن زمينه ساز تحول بنيادي در ساير علوم شده است و به اين دليل علم شيمي را علم مادر و صنايع شيميايي را ، كه مواد مورد نياز صنايع ديگر مثل صنايع نظامي ، متالورژي ، دارو سازي ، آرايشي – بهداشتي، الكترونيك ، هوا- فضا و .... تامين مي كند، صنايع مادر مي نامند.

مثلا :

 ۱- كشف و سنتز مواد هوشبر ، آنتي بيوتيك هاي قدرتمند، مسكن هاي معجزه آسا،  انواع ويتامين ها ، هورمون هايي مثل انسولين ، استروژن ، پروژسترون و .... در آزمايشگاهها ي شيمي تحولي بزرگ در دنياي پزشكي ايجاد كرد.

۲- كشف شيشه پيركس تحولي بزرگ در علم نجوم ايجاد كرد كه بدون آن ساخت آينه به قطر 5 متر تلسكوپ هابل امكان پذير نبود.

۳- خالص سازي سيليكون و كشف نيمه رساناها و استفاده از آنها در ترانزيستورها انقلاب مايكروالكترونيك و عرضه كامپيوترهاي كم حجم و در عين حال قدرتمند را رقم زد. 

۴- كشف كريستالهاي مايع زيبايي تصاوير را در مانيتورهاي كامپيوتر ، تلفن همرا و تلويزيون صد چندان كرد و از حجم آنها به شدت كاست.

۵- كشف مبردها ( مواد سرما ساز) ساخت سيستم ها ي تهويه مطبوع و خنك كنندها را مقدور ساخت.

و صد ها مورد با اهميت ديگرمثل كاربرد مواد راديو اكتيو، مواد ابررسانا ، پليمرهاي با كاربردهاي متنوع ، الياف نسوز و ....

نياز كشور ما به متخصصين شيمي :

كشور ما سرشار از منابع عظيم نفت و گاز، معادن متنوع و گياهان دارويي بسيار است. همه اينها پتانسيل خوبي براي بهره برداري از طبيعت كشور و بالا بردن توان اقتصادي آن و كارآفريني براي متخصصين اين رشته و دهها رشته ديگرهستند. ما هنوز به شايستگي لازم نرسيديم. شما بايد زمينه لازم را براي تحولات چشمگير فراهم كنيد. سلامت و سربلند باشيد.